به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، رسول نوروزی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در نشست علمی «مردم در قلب میدان» که امروز دوشنبه ۳۱ فروردین ماه در سالن کوثر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با بیان اینکه شناخت کنونی از مردم در لایههای مختلف حکمرانی، نخبگانی و رسانهای دچار نوعی تقلیلگرایی بوده است، اظهار داشت: پیش از «جنگ رمضان»، بسیاری از مولفههای بنیادین مردمی در معادلات برنامهریزیها، مواجههها، قانونگذاریها و حتی در تعامل رسانههای ملی و خصوصی با مردم، نادیده گرفته میشد. این عدم شناخت دقیق، پیامدهای ناخواستهای را به همراه داشت و ضرورت بازنگری و بازشناسی عمیقتر مردم را آشکار ساخت.
وی ادامه داد: این اتفاق نشان داد که نه تنها لایه دانشگاهی و نخبگان علمی، بلکه بدنه حاکمیت نیز باید با رویکردی توأم با تواضع، به میدان مردم بازگردد و شناخت خود را از آنان بهروز کند. «جنگ رمضان» به وضوح نشان داد که حتی لایههایی از جامعه که ممکن است با آسیبهای اجتماعی درگیر باشند، در دو مولفه کلیدی «میهنپرستی» و «باورمندی به مقوله الهیات»، از نخبگان و مسئولان پیشی گرفتهاند.
نوروزی با تاکید بر اینکه مردم در این دو حوزه، به مراتب جلوتر از لایههایی هستند که مسئولان و نخبگان تصور میکنند، گفت: اگر در فضای جامعه، دو فرد بخواهند به یکدیگر قرض دهند، به ندرت شرط تفاوت نرخ تورم را مطرح میکنند، اما بانکها به عنوان نهادی حاکمیتی، در اعطای وام، حتماً این شرط را لحاظ کرده و قوانین سختگیرانهای را اعمال میکنند. این رویه در بسیاری از نهادهای تصمیمساز دیگر نیز مشاهده میشود و رفتار آنان را با رفتار مردم در تضاد قرار میدهد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: در فضای میهنپرستی نیز شاهد همین وضعیت هستیم. مقاومت یک جامعه، به تابآوری آن بستگی دارد و این تابآوری در لایه مردمی، به شکلی ملموستر و عمیقتر وجود دارد. بسیاری از مردمی که در فضای جامعه حضور دارند، در قیاس با برخی افراد در نهادهای مسئول، میهنپرستتر و دیندارتر عمل میکنند.
وی با اشاره به گفتگوهای متعدد با اقشار مختلف مردم، خاطرنشان کرد: مثالهای فراوانی وجود دارد که نشان میدهد رفتار مردم در مواجهه با مسائل ملی و دینی، از صداقت، باورمندی و تعهد بیشتری نسبت به برخی نهادها و افراد برخوردار است. اگر قرار است با مردمی که امروز در قلب میدان حضور دارند، پس از وقایع اخیر، مواجههای سازنده داشته باشیم، باید این فاصله ایجاد شده را جبران کنیم و با نگاهی واقعبینانه و مبتنی بر شناخت صحیح، به بازتعریف نسبت حاکمیت و مردم بپردازیم.
نوروزی تاکید کرد: لازم است با فروتنی و پذیرش واقعیتها، لایههای مختلف حاکمیتی و نخبگانی، به درک درستی از جایگاه واقعی مردم در معادلات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی برسند و این شناخت، مبنای اقدامات آتی قرار گیرد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با تأکید بر لزوم بازنگری در رویکرد شناخت جامعه ایران، اظهار داشت: به نظر من باید مواجهه از نوع دیگری باشد، از نوع فاخرتری که انسان فاخر ایرانی را مد نظر قرار دهد.
وی با بیان اینکه جامعه متمدن ایرانی دارای استانداردهایی چون باورمندی الهیات آسمانی و پرستش و وقار در جغرافیا است، افزود: وقتی این تصویر در نزد نخبگان علمی، حکمرانان، قانونگذاران یا رسانهها شکل نگیرد، به این معناست که انسان ایرانی به درستی شناخته نشده و در شناخت او دچار تقریبگرایی شدهایم.
وی با اشاره به اینکه شفای امت و انسان ایرانی جلوتر از این لایههاست، مثالهایی در حوزه خودروسازی و موارد حکومتی مطرح کرد و گفت: گرانفروشی و اشکالات دیگر در این لایهها وجود دارد و اگر این امور در اختیار مردم بود، شاید اتفاقات کمتری رقم میخورد.
وی تصریح کرد: شناخت از جایی شروع میشود که رفتار اصلاح شود. اگر قرار باشد شناخت اصلاح شود، رفتار این سه لایه با مردم باید همراه با تکریم باشد.
وی در تشریح این موضوع، به لزوم تکریم انسانی که در کف خیابان حضور دارد اشاره کرد و گفت: تلاش من به عنوان یک دانشگاهی برای شناخت و شنیدن او چه معنایی پیدا میکند؟
این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، رسانهها را نیز مورد خطاب قرار داد و گفت: رسانه نباید در فضایی قرار بگیرد که صرفاً آنچه را که خود میپسندد، بازتاب دهد.
وی با بیان اینکه اول میپذیرم که مردم را به خوبی نشناختهام، افزود: وقتی نشناختم، نباید دنبال آن چیزهایی باشم که قبلاً برایش پول گرفتهام و صحنههایی را که میپسندم، محدود کنم.
وی در ادامه به مفهوم شجاعت پرداخت و پرسید: اگر قرار باشد جامعه، شجاعت را به عنوان هنری از انسان ایرانی متمدن در سال ۱۴۰۵ به تصویر بکشد، نخبگان دانشگاهی، رسانه و حاکمان باید این مفهوم را بفهمند و به تصویر بکشند.
وی با مقایسه شجاعت فردی که در جنگ پای لانچر است و فردی که در طبقه پنجم ساختمانی بیدفاع مانده و بیماران و نوزادان دورش هستند، گفت: شجاعت در طبقه پنجم ساختمان، جایی که فرد هیچ آموزشی ندیده و معاملهای با جان خود نمیکند، بیشتر است یا در فردی که برای جان خود آموزش دیده و میداند چه میکند؟
نوروزی به مفاهیمی چون شجاعت، میهنپرستی و دینداری اشاره کرد و گفت: اینها مفاهیمی هستند که انسان ایرانی آنها را معنادار کرده و در بازشناسی مردمی که در قلب میدان هستند، مورد توجه قرار میگیرند.
وی با اشاره به تناقضات موجود در برخی اقدامات مانند ساخت پارک بانوان در قم و حضور خدمه آقا در آن، بیان کرد: این تناقضات در بین مردم نیست؛ شما مفهوم شجاعت، میهنپرستی و دینداری را در بین مردم ببینید، صریح و بدون تناقض است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با اشاره به ویژگیهای بارز مردم در صحنههای مختلف، از جمله صراحت رفتاری و عدم تناقض، تاکید کرد: درک نادرست و تقلیلگرایانه از مفهوم مردم توسط نخبگان علمی، رسانهای و روحانی، منجر به ناکارآمدی در حکمرانی و تولیدات رسانهای شده است.
نوروزی در تشریح ویژگیهای مردم، گفت: صراحت یکی از خصایص بارز مردمی است که در میدان حضور دارند. این به معنای عدم تناقض در رفتار است.
وی با ذکر مثالهایی، این صراحت را در مقایسه با اقدامات مشابه در کشورهای اطراف در دوران جنگ، آشکار دانست و افزود: مردم در این مقاطع حساس، برخلاف محیط اطراف، کشور خود را ترک نکرده و باقی ماندهاند. این پایداری در جغرافیا و حکومت، نشاندهنده مفاهیمی چون کرامت، عزت نفس، شجاعت و صراحت در رفتار است.
این پژوهشگر علوم اسلامی تصریح کرد: پیچیدگیهای رفتاری انسان به گونهای است که گاهی در موقعیتهایی که باید صریح باشد، این ویژگی را بروز نمیدهد. اما در مواجهه با انسان ایرانی که این ویژگیها را داراست، لایههایی که منجر به تقلیلگرایی در شناخت میشود، مانع درک صحیح میگردد. به نظر میرسد این برداشت نادرست از مفهوم مردم، عامل اصلی بسیاری از ناکارآمدیهاست؛ به طوری که بیش از هفتاد درصد تولیدات رسانهای و دانشگاهی، با وجود تکرار مکررات، نتوانسته است به درک درستی از مردم دست یابد.
نوروزی با اشاره به چالشهای نظام حکمرانی در تعامل با مردم، بیان داشت: در فضای حقوقی کنونی، امکان طرح مسائل با مردم و تشدید احساس تعلق آنها به نظام، بسیار دشوار شده است. چرا که مردم به سطحی از عزت نفس و بینیازی رسیدهاند که نیازی به تایید یا حمایت رسانهای ندارند.
وی افزود: نمونه بارز این بینیازی، فردی است که در دل شب برای پاسداری از پرچم کشور ایستاده و نیازی به دیده شدن در رسانه ندارد.
این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، بر لزوم بازشناسی مفهوم مردم تاکید کرد و گفت: این بازشناسی و نزدیکی به مردم، نیازمند گفتگوی متواضعانه و قرار گرفتن در احساس مشترک است. تا زمانی که درک مشترکی حاصل نشود و ما بخشی از مردم نباشیم، نمیتوانیم آنها را به درستی بفهمیم.
نوروزی با اشاره به مثال رابطه درخت و سیم انتقال انرژی، تناقض رفتاری در حکمرانی را برجسته کرد و گفت: در حالی که مردم تناقضی در رفتار خود ندارند، حکمرانی در تصمیمگیریها دچار تناقض است. به عنوان مثال، در مسئله توسعه شهری، مردم به راحتی راهحلهایی چون عریض کردن پیادهروها برای کاشت درخت و عبور سیم انتقال برق را پیشنهاد میدهند، اما نظام حکمرانی در این زمینه دچار چالش است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: برای توسعه پایدار شهرها، لازم است تا درک مشترکی از مردم حاصل شود و بر اساس آن، پژوهشها و تولیدات رسانهای شکل گیرد.
نظر شما